Veerramp in Kessel op 11 November 1944: Overtocht met fatale afloop

Op Zaterdagavond 11 November 1944 heeft zich op de Maas bij Kessel een van de grootste drama`s afgespeeld uit de Tweede Wereldoorlog. Die dag verdronken dertien mensen: zeven voerlui uit Belfeld met twee paarden en karren en zes Duitse soldaten. Twee van de Belfeldenaren zijn nooit teruggevonden.

Speech van Agata Siwek, kunstenaar,
tijdens onthulling monument op 22 mei 2025.

“Begin 2024 kreeg ik een open call van de Werkgroep Kunst en Cultuur Kessel/Eik onder ogen. Het ging om een kunstwerk ter herinnering aan de Veerramp op 11 november 1944 in Kessel. Mijn eerste gedachte was: ‘Alwéér een oorlogsmonument? Wat heeft het voor zin als we toch niets van de geschiedenis leren? Nog altijd moeten in de hele wereld mensen vechten voor een veilig thuis en een vrij land.’

Toen ik me er verder in verdiepte, viel me op dat in Kessel
behalve dertien mensen óók twee paarden waren verdronken. In de Eerste en Tweede Wereldoorlog stierven in totaal veertien miljoen paarden. Ter vergelijking: op dit moment telt heel Europa in totaal zeven miljoen paarden.
Voor menselijke oorlogsslachtoffers bestaan duizenden monumenten, maar monumenten voor paarden zijn op de vingers van twee handen te tellen.

Omdat ik het zo mooi vond dat de Werkgroep ook aan paarden als oorlogsslachtoffers had gedacht, besloot ik toch mee te doen aan de open call. Wat daarbij ook een rol speelde was de gedachte aan mijn opa, Roman Siwek, Kapitan Helena, die beroepsmilitair was en tijdens een offensief eind 1944 werd doodgeschoten. 

Ik bezocht de locatie, bestudeerde de historische feiten en sprak met betrokkenen en bevriende kunstenaars. Daaruit ontstond het idee om iets met het gegeven van de verdronken paarden te doen. Het moest geen statisch, saai monument worden, maar een participatief project waaraan meerdere partijen zouden meewerken. Ik wilde me vooral op jongeren richten. Zij geven immers de herinneringen door aan de volgende generaties.

Nadat ik mijn plan had ingediend bij de Werkgroep werd ik tot mijn grote verrassing uitgenodigd voor een gesprek. Tot mijn nog grotere verrassing gunde de Werkgroep mij vervolgens de opdracht.

22 Mei 2025, is het beeld onthuld. Een paard ligt met zijn hoofd op een kussen in een bijna menselijke houding, anatomisch niet correct. Wolkjes boven zijn hoofd weerspiegelen de omgeving en suggereren dat het paard ligt te dromen – over zijn omgeving, over de Maas, over weilanden met mals gras. Het paard ligt veilig op een massieve, hoge sokkel die het tegen overstromingen moet beschermen. In de sokkel zijn golven weergegeven. Van de Maas? Van de horizon? Van de hemel? Iedereen mag het zelf bedenken. Daartussen in reliëf figuren van mensen en paarden, die de verbinding vormen met de andere slachtoffers van de veerramp.

Omdat het beeld vooral op jongeren is gericht, heb ik voor een aandoenlijke, zachte, interactieve aanpak gekozen: kinderen kunnen op twee kussen klimmen om het paard aan te raken en te aaien. Verder hebben enkele leerlingen van groep 7 van KC Lief in Kessel, nadat ze er les over hadden gekregen, het verhaal van de ramp in hun eigen woorden verteld (klik onderaan op de link om deze podcast te beluisteren). De opnamesessie aan de Loswal was een fantastische ervaring voor mij.

Wat me vanaf het begin ook niet losliet, was dat de lichamen van twee drenkelingen nooit zijn gevonden. Toen ook nog een bewoonster van de andere Maasoever vroeg ‘Wat moet Kessel met onze ramp?’, wist ik dat ik Belfeld bij het project moest betrekken. Want de veerramp gebeurde weliswaar in Kessel, maar de zeven Nederlandse slachtoffers waren allemaal afkomstig uit Belfeld.
Daarom wilde ik een verbinding creëren tussen Kessel en Belfeld: behalve het kunstwerk op de Loswal heb ik ook twee beeldjes ontworpen die worden geplaatst bij de woningen van de twee Belfeldse drenkelingen die nooit zijn teruggevonden. Wie die twee beeldjes gaat bekijken, voltooit de route die Küëb Naus en Küëb Reinders nooit konden voltooien. “

Om zes uur stuurden de Belfeldse voerlui een van hen, Mat Thissen, alvast vooruit om in Belfeld te gaan zeggen dat ze onderweg waren en dat ze zich thuis niet ongerust hoefden te maken…..

Om zeven uur verminderde de drukte aan het veer en was het de beurt aan de Belfeldse voerlui om over te steken. De Duitsers eisten dat de karren twee aan twee zouden worden overgezet. De zeven Belfeldenaren moesten allen mee. Met de twee karren van elk 2000 kg graan, de paarden en zeven voerlui maakten ook acht Duitsers de fatale overtocht mee, waarvan er later twee zwemmend de oever bereikten. De hele vracht werd vooraan op het veer geplaatst maar had, toen het veer eenmaal van de wal loskwam, naar het midden van het veer verplaatst moeten worden. Dat gebeurde echter niet waardoor de voorste oprijklep water schepte. De paarden en karren schoven naar voren en het veer dook loodrecht met man en muis de diepte in. U kunt zich een voorstelling maken van wat zich voor de ogen van de veerman heeft afgespeeld.

Verdronken

Zeven Belfeldenaren zijn verdronken: Frits Linssen, Tinus Derks, Pierre Gielen, Gerrit van Eijk, Piet Gielen, Jac Reinders en Jac Naus. Deze laatste twee zijn nooit teruggevonden. De overige vijf liggen begraven op het oude kerkhof in Belfeld. Ook hebben zes Duitse soldaten de overtocht niet overleefd.  

Onderzoek

Wim van Diepen en Jan Coopmans, Heemkundevereniging Maas en Swalmdal
Werkgroep Kunst en Cultuur Kessel/Eik

Klik hier voor meer informatie over de veerramp uit het Jaarboek van de Heemkundevereniging Maas- en Swalmdal